Mi ricevis onidiron ke eldonejo en Kenĉelko deziris redaktoron por nova revuo post ke la antaŭa malaperis. Kiel kaj kial, mi ne scias, nek la temo de la revuo. Ĉar mi bezonis la monojn mi iris tien por peti la laboron. Tien mi kaptis la aŭtobuson ĉar mi taksis tion plej facile.

Mi estis planinta por longa vojaĝo pro la distanco kaj la kurbemo de l’ ĉi-landaj vojoj. Mia volizo portis novan esearon pri moderna poezio kiun mi estis aĉetinta antaŭ monato kaj paperstokon de eldonata libro kiun mi promesis al mia amiko Benjameno Heiselphan kontrollegi. Ke Benjamenon aparte interesis la vestomaniero de l’ tridekaj jaroj ne tre entuziasmigis min. Sed ĉar mi estas aparte sinturmentama mi ĝin tuj tiris el la valizo post kiam mi estis seĝon ekokupinta je la veturila mezo, kie plejofte trankvilas kaj homoj neintimemaj sidas. Por konservi la fajnan ledon mi metis ĝin sur la seĝo apud mi. Tiel ĝi ankaŭ servis kiel brakripozejo.

Dum la vojaĝo la buso malrapide pleniĝis je homoj, suprize je itintero kie la busoj kutime estas tiom malplenoj ke oni supozas ke ĝi havas riĉan onklon.

La teksto de Heiselphan estis kaj tediga kaj lia filozofiado pri la ligo inter barboj kaj krimo estis tute nekomprenebla. Sed tiu estis mia deĵoro. Mi legas por ke vi ne devu (kaj pro tio mi pagindas, memoru).

Tamen pli kaj pli multaj de la busseĝoj okupiĝis, mi sukcesis teni ambaŭ miajn sidlokojn. Restis malmultaj kaj tio estis evidente baldaŭ eksa. Obstine tenis mi la brakon sur la valizo, firme.

En malgranda vilaĝo enbusiĝis tri personoj. Kiam virino mezaĝa venis al mia kroma sidloko ĝi estis la lasta libera. Mi havis nenion elekteblon krom lasi ĝin al ŝi. “Liberigu la sidlokon al mi,” ŝi postulis. “Vi ne povas havi tie la valizon.” Mi decidis sekvi la socian normon kaj malrapide levis la valion al la planko. Mi ne deziris la saman rezulton kiel pasintfoje kiam mi ne aŭskultis kion diris fremdulo al mi. Malbela rakonto, vere! Konklude mi ricevis bluornamita okulo kaj samajno sen povi legi ion ajn.

Ŝi eksidis sur la nun libera seĝo. Ŝia korpo okupis la tutan sidlokon kaj preskaŭ fluis al mia flanko. Mi sentis min kaptita inter la busfenestro kaj la densa maso de homo apude.

De sia jaka poŝo prenis ŝi libron kaj eklegis. Mi vidis klare ke ĝi estis Somero sub ruĝaj folioj, unu de la kvalitomankaj romanoj kiuj eldoniĝis dum la lastaj jaroj kaj kiuj sorbis multaj, tro multaj. Kial homoj legas tion kunŝmiraĵo estas plene nekomprenebla. Ĝi estas literaturo, se tiu vorto uzeblas, por personoj kies senco pri kulturo plene perdiĝis.

Ŝi legis duonan paĝojn antaŭ ŝi prenis dolĉaĵujon de la jako kaj ekmanĝis ruĝkolorajn dolĉaĵojn berformaj. Tielis ŝi: legis, ŝmacis kaj foje ridis tre ĝene. Ne nur havis mi la pezan valizon sur miaj genuoj, sed la minaca kombino de korpsonoj kaj malkulturo severe entrudiĝis al miaj personaj limoj.

Iel mi devis solvi tion, kaj mi elektis la plej facilan manieron atingeblan. Mi serĉis mian valizon kaj trovis mian brandoboteleton kaj trinkis kelkajn grandajn glutojn. Ĝi helpis al mi antaŭe. Kelkajn pliajn grutojn mi trinkis por pli helpi min elteni la situacion.

Sed tion evidente malŝatis la virino. Ŝi sin turnis al mi kaj mallaŭte diris, “Sinjoro, oni ne rajtas konsumi alkoholon sur la buso.” Mi respondis la diraĵon per plion trinki. “Mi proponas ke vi tuj formetu ĝin,” ŝi deklaris. “Krome, vi ekodoris alkohole.”

Kolere kriis mi ree al ŝi, “Fi al vi! Vi tro stultas por ŝtonojn ĵeti!” mi svingis antaŭ ŝia vizaĝo mian montrofingron. Ŝi rigardis min grandokule. “Antaŭ roli estron de l’ kondutkomitato nepras sin kultivi kulture tiel ke oni havas ajnan komprenon pri kiel funkcias la socio kaj ke oni havas ioman koncion pri sia propro konduto. Ĉu vi atendas ke tion donos al vi paperkungluaĵo tia?” Mi montris al Somero sub ruĝaj folioj. “Ĝi estas pretendema fekaĵo, sed tion evidente ne komprenas vi.”

Ŝi apenaŭ havis tempon ŝokiĝi antaŭ bremsiĝis la buso. Se ne io alia, tio almenaŭ liberigis spacon por pli pasaĝero. Kaj mi lernis ke mi neniam vojaĝu se tio eviteblas. Mi petveturis la reston de l’ vojaĝo.

Petveturanto

Relvojlaboristoj (fotis Jack Delano; fonto: Usona Kongresa Biblioteko)

Plene je dormantoj vagis la trajno tra malproksime-de-ĉie-lando, ege vastega pejzaĝo de nenio. Dormeme mi rigardis eksteren tra la fenestro. Arbon pasis la trajno. Mi kaj miaj kunvojaĝantoj spertis similan dormemon, ĉar kompreneble trajno al loko kie loĝas neniu ekiras tiom frumatene ke oni ne naturan dormritmon povas sekvi. Arbon pasis ni. Sed en la trajno mi sidis, suferante postelitiĝon, je grava misio por la Gazeto kiel ĝia plej kuraĝa raportisto.

Tamen dormemo. Ĉiam problemsovema mi estas. Kuracado postulas ĝustajn kuracilojn. La jenan problemon mi decidis solvi per kafo. Kafo, grandegaj kvantoj da ĝi, kuracemas dormemojn. La kafmaŝinon trovis mi en la mezo de la trajno. Ĝi postulis dek kvin stelmonojn. Malfermis mi la monujon kaj ekkalkulis. Unu moneron, du kaj tri. Arbon pasis la trajno. Dek tri monerojn, dek kvar. Nur dek kvar monerojn mi trovis, kiu signifas ke mankis nur unu stelmono, kaj ke kafo al mi ne haveblas. Tiam, kun mia dormplena kapo mi certis ke iu faris al mi ŝercon, malsanktan trompon. Batis mi la kafmaŝinon (ĝentile).

Reirante al mia seĝo mi kondamnis la sabotinton por krimo kontaŭ homeco. Mi reekis la antaŭan agon, spekti tra la fenestro la vastan areon kion travojaĝis ni, kie ekzistis nenio homkreita. Jen la regujo de arboj, ŝtonoj kaj bestoj sovaĝaj. Se mi ebligis kaptiĝon de tiu reĝujo eble mi povas la bedaŭron mian forgesi dum iom da tempo. Do, tiel mi sidis sidante kaj rigardante vidis tra la fenestron.

Kiam apud mia sidloko pasis la biletkontrolisto mi levis mian manon rapide, vokante lian atenton. Sensukcese. Oni povas demandi al si mem (kaj ankaŭ siaj amikoj) kial kaj pro kia laboro ili pagiĝas. Mi reekspektis eksteren. Arbon pasis ni. Denove pasis la kontrolisto, denove mi levis la manon. Tiam sukcese. «Jes», diris li. Lia laborvestaĵo montris certan aŭtoritatecon al ĉiuj ĉirkaŭantaj. Tamen mi trankvile klarigis mian problemon kaj petis de li helpon. — Ne estas problemo mia, diris li kaj blovis sian liphararon. Tiel li malakceptis min kaj ekforiris. Tiam ekvidis mi kiu li estis: diktatoro. Diktatore li ĉirkaŭiris komandante kaj batante ĉian esperon el ĉiu kiun renkontis li.

Estis tempo por starigi veran ribelon. Arigi la kadron por gvidi la revoluciajn fortojn. Tamen unue verkendis manifesto, kreendis doktrino radikala: “Estas urĝa tempo, ke la kaftrinkantoj antaŭ la tuta mondo malka­ŝe prezentu siajn vidpunktojn, siajn celojn, siajn tendencojn kontraŭmetante al la fantomfabelo pri la kaftrinkado manifeston de la partio mem.”